• Zadzwoń do nas: 534 500 550
PL EN

Ekspert radzi - Dysleksja
Objawy, rozpoznanie, leczenie

ŹRÓDŁO: DR N. MED. BARBARA WIŚNIEWSKA, SPECJALISTA PSYCHOLOGII KLINICZNEJ
Obecnie coraz częściej mówi się o problemach dzieci w nauce. Jednym z zaburzeń, jakie może utrudniać ten proces, jest niewątpliwie dysleksja rozwojowa. Ogólnie można powiedzieć, że termin ten jest używany dla określenia specyficznych trudności w czytaniu i pisaniu u dzieci, który (…) zauważa się dopiero w okresie nauczania początkowego, choć powinno się go dostrzec w okresie przedszkolnym i w klasie „0”.

Objawy dysleksji w wieku przedszkolnym (3 - 5 lat):

W tym okresie typowymi objawami sugerującymi, że mamy do czynienia z dzieckiem z "ryzykiem dysleksji" jest mniejsza sprawność ruchowa. Dzieci niezbyt chętnie uczestniczą w zabawach ruchowych, z trudem uczą się jazdy na trzykołowym rowerku, słabiej biegają i mają zakłócenia w utrzymaniu równowagi. W zakresie sprawności manualnej przejawiają niechęć do zabaw manipulacyjnych i samoobsługi. Nieprawidłowo trzymają ołówek, zbyt mocno naciskają nim przy rysowaniu. Słabsza jest także koordynacja wzrokowo-ruchowa. Objawia się to trudnościami w budowaniu z klocków, prymitywizmem rysunków, brakiem umiejętności odwzorowania koła w wieku 3 lat, kwadratu i krzyża w 4 roku życia i trójkąta w wieku 5 lat. Obserwuje się ponadto u tych dzieci brak preferencji jednej ręki. Trudności w układankach, składaniu pociętych na części obrazków, puzzli, to z kolei symptomy zaburzeń spostrzegania wzrokowego i pamięci wzrokowej.

Objawy dysleksji w klasie "0" (6-7 lat):

W sferze ruchowej dzieci w tym wieku podejrzane o dysleksję często mają trudności z nauką jazdy na nartach, rzucaniem i chwytaniem piłki. Z mniejszą precyzją wiążą np. sznurowadła, jedzą za pomocą sztućców, mają trudności z używaniem nożyczek, rysowaniem złożonych figur geometrycznych, szlaczków. Opóźniony jest proces lateralizacji i orientacji w schemacie ciała, a więc mylą prawo-lewo. Przejawiają trudności w układaniu obrazków z elementów według wzoru, w wyodrębnianiu szczegółów różniących dwa obrazki, w odróżnianiu podobnych kształtów figur czy liter. Mylą np. litery m-n, l-t , litery położone inaczej w przestrzeni np. p-g-b-d. U dzieci "ryzyka dysleksji" spotyka się wadliwą wymowę, błędy gramatyczne. Mają między innymi trudności z poprawnym używaniem wyrażeń przyimkowych określających stosunki przestrzenne: pod-nad, za-przed, trudności z zapamiętaniem wierszyków i piosenek, dłuższych poleceń i nazw. Widać też kłopoty z zapamiętaniem materiału uszeregowanego w serie i sekwencje np. nazwy dni tygodnia, szeregi cyfrowe. Występują także trudności w różnicowaniu podobnych głosek z-s, b-p, k-g (zaburzenia słuchu fonemowego) oraz w dokonywaniu analizy i syntezy głoskowej i sylabowej. Ponieważ w klasie "0" rozpoczyna się naukę czytania i pisania, dzieci te prezentują bardzo wolne tempo w obu tych czynnościach. Czytając, długo głoskują, przekręcają wyrazy, nie rozumieją przeczytanego tekstu. W pisaniu liter i cyfr występuje u nich zwierciadlane odbicie, zapisywanie od strony prawej do lewej. Właściwe leczenie dysleksji dobierane jest przez psychologa indywidualnie dla każdego pacjenta, w zależności od dominujących problemów. Warto również wspomnieć, iż istnieją programy komputerowe stworzone specjalnie dla dzieci z dysleksją rozwojową. Ćwiczą one m. in. skupianie uwagi, rozpoznawanie kształtów i kolorów, spostrzegawczość czy pamięć. Tak jak w przypadku wielu dysfunkcji, w dysleksji rozwojowej poprawa funkcjonowania w znaczącym stopniu zależy od samej osoby z dotkniętej zaburzeniem oraz od wsparcia otoczenia, tj. środowiska domowego czy szkolnego. Rolą zarówno rodziców jak i nauczycieli jest udzielanie pomocy w razie trudności, kontrola postępów dziecka czy zadawanie dodatkowych ćwiczeń dostosowanych do potrzeb dziecka. Ważna jest przy tym wytrwałość i systematyczność.
Skutkami dysleksji są zwykle gorsze wyniki w nauce oraz pojawiające się trudności w życiu dorosłym. (cały artykuł)

Dysleksja – co to jest, objawy, przyczyny i leczenie

ŹRÓDŁO: LEK. MED. ANNA POSMYKIEWICZ
Dzieci, które są dyslektykami, zwykle w okresie niemowlęctwa pomijają etap raczkowania i od razu zaczynają chodzić. Ponadto, zwykle też u dziecka, u którego potem stwierdzona zostaje dysleksja, obserwowany był we wczesnym dzieciństwie opóźniony rozwój mowy. Później dziecko zaczyna też mieć problem z budowaniem z klocków i układaniem puzzli, jak również ma problemy z orientacją kierunkową, czyli cały czas myli, która strona jest prawa, a która lewa. Dodatkowo, u dziecka z dysleksją obserwuje się także problem ze skupieniem uwagi oraz z zaburzeniami pamięci, maluch w szkole nie potrafi nauczyć się na pamięć krótkiego wierszyka, nie umie wymienić w kolejności miesięcy ani dni tygodnia. Zdarza się też, że dzieci z dysleksją bywają też oburęczne oraz obserwuje się u nich niesprawność ruchową i manualną, co dotyczy zwykle chłopców. Często bowiem dzieci mają problem z zawiązaniem butów, używaniem przy jedzeniu sztućców, jazdą na rowerze czy nawet z zapinaniem guzików. Tak naprawdę w przypadku dysleksji bardzo ważną sprawą jest jak najszybsze postawienie właściwej diagnozy. Dlatego też, jeśli tylko zaobserwujemy, niepokojące objawy, nie mamy na co czekać, tylko jak najszybciej powinniśmy zgłosić się z naszym dzieckiem do poradni psychologiczno-pedagogicznej. Jeśli u dziecka po wizycie w poradni zostanie postawione rozpoznanie dysleksji, wtedy dziecko powinno wykonywać zarówno w szkole, jak i w domu specjalne ćwiczenia, dzięki którym będzie ćwiczyło pisanie i czytanie. W szkole, bardzo często, dziecko dyslektyczne ma indywidualny tok nauczania, aby nauczyciel mógł poświęcić mu więcej czasu. Ponadto, dzięki zajęciom indywidualnym, nie czuje się skrępowane i łatwiej jest mu się uczyć i skupić, bowiem nie ma naokoło niego kolegów, którzy czasami naprawdę potrafią być bardzo niemili i nie mogą pozbawić się chęci przykrych uwag pod adresem swojego kolegi. W domu natomiast powinniśmy wraz z dzieckiem układać puzzle i klocki, co zdecydowanie rozwija zdolności do analizy i syntezy wzrokowej. Należy również z dzieckiem bawić się w dobieranie rymów, dzielenie wyrazów na sylaby oraz wyrazu na głoski. Dziecko powinno też ćwiczyć koordynację ręki, między innymi może obrysowywać na papierze kontury różnych figur i kształtów. Oprócz pracy w domu, dziecko powinno też regularnie uczęszczać na zajęcia prowadzone przez psychologa. Należy pamiętać o tym, że dysleksji jednak nie da się wyleczyć, można jednak ją bardzo skutecznie korygować. (cały artykuł)

Czym jest dysleksja rozwojowa?

ŹRÓDŁO: MONIKA KARBARCZYK
Dyslektyk chciałby lepiej czytać, pisać, liczyć, ale nie może, bo pewne dysfunkcje mózgu mu to utrudniają.  „Mógłbyś, gdybyś tylko chciał” – to zdanie słyszał chyba każdy dyslektyk. Wiele osób myśli, że dysleksja to współczesny wymysł. „Kiedyś nikt nie słyszał o nich, a teraz co drugi to dyslektyk” – to również często powtarzane słowa.  Zdiagnozowaną dysleksję ma 10-15% polskich uczniów, nasiloną około 3-4%. Ta dysfunkcja częściej występuje u chłopców niż dziewczynek. Diagnozowanie tej dysfunkcji jest długie i robi się to w wyspecjalizowanych poradniach psychologiczno-pedagogicznych. Praca z dzieckiem z dysleksją rozwojową nie jest łatwa. Nie ma jednego uniwersalnego planu pracy – z każdym dzieckiem trzeba go wypracować indywidualnie. Najważniejsze jest wyzwolenie motywacji wewnętrznej. Rodzic powinien przede wszystkim wspomagać dziecko, chwalić za najdrobniejszy sukces i dopingować. Absolutnie nie należy go szufladkować – mówić, że jest dyslektykiem, więc nie da sobie z czymś rady. Najważniejsza jest regularność – z dzieckiem trzeba ćwiczyć codziennie (nad ortografią trzeba pracować całe życie). Trzeba je przypilnować, sprawdzać zeszyty. Jeśli dziecko słabo czyta, powinno słuchać lektur z kaset, ale również czytać samodzielnie po cichu i na głos. Konieczne bywa używanie przesłony – okienka przesuwanego od litery do litery lub od wyrazu do wyrazu, a jednocześnie zasłaniającego słowa z kolejnej linijki. Jeśli dziecko ma problemy z pisaniem (bazgrze), to powinno używać ołówka i gumki oraz specjalnej nasadki wymuszającej prawidłowy układ trzech palców. (cały artykuł)

Jak zmniejszyć objawy dysleksji? Przyczyny zaburzenia i rodzaje ćwiczeń dla dyslektyków

ŹRÓDŁO: TOMASZ DELMACZYŃSKI, KONSULTANT MERYTORYCZNY LEK. AGNIESZKA WIDERA
Klasyczny pogląd na przyczyny dysleksji odnosi się do dziedziczenia zmian w centralnym układzie nerwowym. Stan ten prowadzi do zaburzeń funkcjonalnych utrudniających płynne czytanie i pisanie. Neurolog K. Hermann twierdził, że dysleksja ma związek z chromosomem Y, który decyduje o męskiej płci, przez co sugeruje się, że zaburzenie to dziedziczy się po linii męskiej. Przyczyna genetyczna dysleksji odnosi się do koło 20-30% dzieci. Inni badacze upatrują przyczyny tego zaburzenia w mikrouszkodzeniach mózgu przy porodzie. Głównie dotyczą one defektów obszarów kory mózgowej odpowiedzialnych za pisanie i czytanie. Im wcześniej rozpozna się dysleksję, tym lepsze rezultaty przyniesie terapia. Między mity należy włożyć twierdzenia typu: „wyrośnie z tego” lub „jak dorośnie, to mu przejdzie”. Wczesne rozpoznanie zależy więc od uważności rodziców i nauczycieli, którzy widzą ewidentną różnicę pomiędzy lenistwem a problemami fizjologicznymi. Jeśli zauważą oni niepożądane zmiany, należy jak najszybciej zgłosić dziecko do poradni psychologiczno-pedagogicznej. Dysleksja jest to jednak zaburzenie, które wymaga fachowej pomocy, ponieważ w przeciwnym razie dziecko będzie miało coraz poważniejsze problemy z nauczeniem się. Bez pomocy pedagogicznej uczniowie z dysleksją popadają w kompleksy, są zniechęceni i szybko się męczą. Główne rodzaje dysleksji to:

  • klasyczna dysleksja – problemy z czytaniem i pisaniem,
  • hiperdysleksja – dziecko mimo zdolności czytania, nie rozumie tych treści,
  • dysortografia – problemy z opanowaniem ortografii,
  • dysgrafia – brzydkie pismo, które jest trudne do odczytania,
  • dyskalkulia – trudności w opanowaniu zadań matematycznych
(cały artykuł)

Kiedy mamy do czynienia z dysleksją, dysortografią, dysgrafią

ŹRÓDŁO: LIDIA PIETRZAK, PEDAGOG
Najczęstszym terminem używanym na oznaczenie specyficznych trudności w czytaniu i pisaniu jest określenie dysleksja rozwojowa. Stosowane są także terminy: dysortografia, dysleksja, dysgrafia. Dysortografia to trudności w opanowaniu poprawnej pisowni. Chodzi tu nie tylko o błędy typowo ortograficzne, ale także o różnorodne inne odstępstwa od prawidłowego zapisu. Dysleksją zwiemy trudności w opanowaniu umiejętności czytania. Dysgrafia to problemy w pisaniu polegające na niskim poziomie graficznym pisma. Stosując trzy wyżej wymienione terminy dokładniej określamy rodzaj istniejących u dziecka trudności.
Istnieją różne klasyfikacje typów dysleksji rozwojowej. Brak jest jednak obowiązującego podziału. Wyrównanie opóźnień rozwojowych do okresu podjęcia nauki szkolnej może zapobiec występowaniu dysleksji, dysortografii, dysgrafii lub osłabić ich objawy. Poniżej przedstawiam charakterystykę specyficznych trudności szkolnych dziecka będących konsekwencją zaburzeń funkcji percepcyjno-motorycznych.

Dysleksja - charakterystyczne objawy zaburzeń

Dysleksja - charakterystyczne objawy zaburzeń:
  percepcji wzrokowej percepcji słuchowej funkcji ruchowej orientacji przestrzennej procesu lateralizacji
Specyficzne trudności w czytaniu

Długie utrzymywanie się literowania, trudności w rozpoznawaniu liter, mylenie liter o podobnym kształcie (t -l -ł - f, m - w, u - n, b - p - g - d , itp.), mylenie wyrazów podobnych graficznie, opuszczanie liter, sylab lub wyrazów, gubienie miejsca, w którym dziecko czyta, pomijanie linii lub ponowne jej czytanie, zniekształcanie wyrazów i odczytywanie innych na skutek domyślania się na podstawie początkowej sylaby, czytanie na pamięć, bardzo wolne i nierównomierne tempo czytania, słabe rozumienie treści, niechęć do czytania itp. 

Problemy w kojarzeniu dźwięków z literą, długo utrzymujące się literowanie, trudności z syntezą dźwięków, zmiana brzmienia wyrazów (opuszczanie liter, sylab), mylenie wyrazów o podobnym brzmieniu, nieprawidłowa intonacja czytanej treści, tempo czytania wolne i nierównomierne, słabe rozumienie treści wynikające z błędów w czytaniu oraz nieprawidłowego rozumienia określeń słownych - głównie pojęć abstrakcyjnych. 

 

Przestawianie i opuszczanie liter, sylab, wyrazów, linijek tekstu, wolne tempo czytania, słabe rozumienie treści zawierających przede wszystkim pojęcia stosunków czasowo - przestrzennych.

Przestawianie wyrazów, sylab i liter, zagubienie liniatury czytania (opuszczanie wierszy), tempo czytania wolne, trudności w rozpoznawaniu liter.
Specyficzne trudności w pisaniu

Trudności w odtwarzaniu liter, mylenie liter o podobnym kształcie np.l -t -ł - f, podobnie jak w zaburzonej lateralizacji mylenie liter różniących się położeniem w stosunku do osi pionowej (p - g, b - d) lub poziomej (b - p, d - g, u - n, m - w), pomijanie drobnych elementów graficznych liter (kreski, ogonki, kropki), błędy typowo ortograficzne (ó - u, ż - rz, h - ch) uwarunkowane słabszą pamięcią wzrokową, w klasach początkowych problemy z wyborem liniatury pisania. Trudności występują nie tylko w pisaniu ze słuchu, ale także w przepisywaniu i pisaniu z pamięci. 

Liczne błędy uwarunkowane nieprawidłową analizą dźwiękową (opuszczanie: wyrazów, sylab, liter, łączenie wyrazów, dodawanie liter, zmiana kolejności wyrazów), trudności w pisaniu wyrazów zawierających: zmiękczenia, dwuznaki, grupy spółgłosek, i - j, słabe różnicowanie głosek dźwięcznych i bezdźwięcznych (b - p, d -t, k - g, w - f...) oraz samogłosek ą - ę od zespołów -om, -on, -em, -en, łączenie przyimków z rzeczownikami, nieprawidłowe przenoszenie wyrazów, problemy z zapamiętywaniem zdań dyktanda, wolne tempo pisania (częsta analiza słów), pismo fonetyczne (zgodne z wymową). Największe problemy występują w pisaniu ze słuchu. 

Wolne tempo pisania, mała precyzja ruchów dłoni i palców, poziom graficzny pisma obniżony (różnorodne zniekształcenia liter, litery nie mieszczą się w liniaturze, błędne są połączenia liter), tempo pisania wolne, słaba kontrola napięcia mięśniowego powodująca słaby lub mocny nacisk na pióro. Zeszyty niestaranne, pomazane, rogi kart pozaginane, wiele poprawek, skreśleń itp. 

Podobnie jak w zaburzeniach orientacji przestrzennej mylenie liter różniących się położeniem w stosunku do osi pionowej lub poziomej (statyczne odwracanie liter), problemy z wyborem liniatury pisania, elementy pisma lustrzanego, nieprawidłowości w graficznym rozplanowaniu wyrazów, zwolnione tempo pisania. 

Mylenie liter o podobnych kształtach, a o innym położeniu i kierunku tzw. statyczne odwracanie liter b - d, p - b, u - n (podobnie jak w zaburzeniach funkcji wzrokowej i orientacji przestrzennej) dynamiczne odwracanie liter - zamiana kolejności, przestawianie ich w wyrazach, błędne odtwarzanie liter, pismo lustrzane, niski poziom graficzny pisma, tempo pisania wolne. 

Podsumowanie

Dzieci z zaburzeniami percepcji wzrokowej mają trudności w rysowaniu (ubogie rysunki, trudności w odwzorowywaniu), wypowiadaniu się (zauważają mało szczegółów obrazka, filmu). Mają także problemy w nauce takich przedmiotów jak: geografia   -   kłopoty w posługiwaniu się mapą; geometria -   słabe różnicowanie kształtów geometrycznych; matematyka   klas   początkowych    -    tworzenie   zbiorów, wypełnianie i rysowanie grafów, tabelek itp., mylenie cyfr, znaków matematycznych, figur geometrycznych...; fizyka i chemia   - schematy; języki obce   - trudności w opanowaniu nowych znaków graficznych (ich odtwarzaniu i rozpoznawaniu). 

Słaba pamięć słuchowa utrudnia szybkie uczenie się. Uczniowie ci niewiele pamiętają z lekcji, wykładu. Mają trudności z zapamiętywaniem ciągów słownych (dni tygodnia, nazw miesięcy), z trudem uczą się wierszy i piosenek, nie zapamiętują nazw. Problemem dla nich jest wypowiadanie się, zrozumienie dłuższych wypowiedzi i poleceń słownych. Mają duże trudności w nauce języków obcych (zapamiętywanie słówek, nauka gramatyki, czytanie, pisanie). 

Rysunki dzieci są ubogie. Rysują niechętnie. Sprawność ruchowa jest niska (powoduje problemy w wykonywaniu ćwiczeń gimnastycznych, nieudolność w grach i zabawach). Występują trudności w szyciu, wycinaniu, majsterkowaniu itp. 

Poza wyżej wymienionymi problemami mogą występować trudności: w wypowiadaniu się (z uwagi na słabe przyswajanie i operowanie pojęciami w zakresie stosunków przestrzennych), w nauce geografii (orientacja na mapie), w matematyce, wychowaniu fizycznym. 

Dzieci z zaburzeniami procesu lateralizacji mają największe trudności w nauce w klasach początkowych. W klasach starszych mogą występować kłopoty w orientacji na mapie, w orientacji przestrzennej (geografia, geometria, w- f). 

 

Przedstawiona charakterystyka problemów w nauce szkolnej "dziecka dyslektycznego" powinna ułatwić możliwie wczesne wykrycie uczniów ze specyficznymi trudnościami. Wczesne rozpoznanie tych trudności, umiejętne ich scharakteryzowanie i ustalenie przyczyny, daje gwarancję szybkiej i właściwej pomocy dziecku. W przeciwnym razie wspomniane trudności, początkowo zazwyczaj w czytaniu i pisaniu, rozszerzają swój zakres i występują w wielu przedmiotach w klasach starszych (cały artykuł)

Dysleksja, dysgrafia i inne trudności w nauce języków obcych

ŹRÓDŁO: WSIP E-KONFERENCJA JĘZYKI OBCE, BOŻENA JANISZEWSKA
OPRACOWANIE DLA NAUCZYCIELA
Jeżeli trudności w nauce wynikają z wad wzroku, słuchu, funkcjonowania układu nerwowego i z innych niepełnosprawności, to wszyscy ci uczniowie mają orzeczenia lub powinni je otrzymać (mogą je uzyskać w trakcie nauki szkolnej na podstawie badań psychologicznych i lekarskich). Dzieci takie najczęściej uczą się w klasach integracyjnych. Jeśli pozostały w klasach masowych, to w orzeczeniach omówiono sposoby i metody pracy z nimi. Zwykle pracują z tymi dziećmi pedagodzy terapeuci, a nauczyciele są informowani o specjalnych potrzebach edukacyjnych uczniów i uwzględniają te potrzeby w trakcie pracy dydaktyczno-wychowawczej. Drugim rodzajem uczniów, którzy wymagają pomocy psychologiczno-pedagogicznej są ci, którzy otrzymali opinie psychologiczne z poradni psychologiczno-pedagogicznych. Jeżeli brak tego rodzaju zaleceń, to psycholog z poradni może być zapraszany na posiedzenia rady pedagogicznej i powinien ustnie lub na piśmie uzupełnić wskazania i służyć nauczycielom pomocą. Pozostali uczniowie z trudnościami w nauce, w zachowaniu lub w kontaktach z rówieśnikami, wymagający pomocy psychologiczno-pedagogicznej na terenie szkoły to:

  • dzieci typowane przez nauczycieli, którzy zaobserwowali trudności,
  • dzieci zgłaszane przez rodziców, którzy dostrzegają trudności i nie potrafią pomóc dziecku,
  • starsi uczniowie – sami mogą się zgłaszać z prośbą o udzielenie pomocy.

Największą trudność sprawia nauczycielom nie samo typowanie dzieci z trudnościami w nauce, ale określenie przyczyn tych trudności. Nie są przecież specjalistami w tym zakresie. Zajmują się przede wszystkim dydaktyką i wychowaniem, nie są przygotowani do stawiania diagnozy psychologicznej, zwłaszcza nauczyciele języków obcych. A formy i jakość pomocy dobiera się do wyników diagnozy!
Niniejsze opracowanie ma pomóc nauczycielom w stawianiu hipotez co do przyczyn trudności w nauce i zachowaniu na podstawie zaobserwowanych objawów. Zostaną omówione podstawowe sposoby pomocy uczniom w zależności od diagnozy, rodzaj stawianych im wymagań oraz możliwości rozszerzenia przez nauczyciela własnej wiedzy przez sięgnięcie do publikacji fachowych. Trudności w nauce spowodowane brakami wiedzy, niepełnym jej utrwaleniem, trudnościami w zrozumieniu treści nauczania. Tego rodzaju trudności zwykle w każdej klasie jest najwięcej i są one jedną z najważniejszych przyczyn wszystkich niepowodzeń w nauce. Brak pewnych wiadomości lub umiejętności skutkuje lawinowym nawarstwianiem się trudności, szczególnie tam, gdzie materiał jest omawiany w systemie liniowym (umiejętność czytania, pisania i liczenia w klasach młodszych, nauka języka obcego, matematyka, fizyka, i inne w klasach starszych). 

Jacy uczniowie mają tego typu trudności?
Uczniowie często chorujący i nieobecni w szkole (w domu rodzice nie potrafią pomóc), młodzież z alergią (np. wziewną – uczulenie na pyłki i pleśnie oraz roztocza) – złe samopoczucie utrudnia przyswajanie materiału. Uczniowie biorący duże dawki antybiotyków lub innych leków zaburzających procesy zapamiętywania i pamięci trwałej. Takim uczniom potrzebna jest pomoc okresowa, należy po prostu uzupełnić braki!
Uczniowie infantylni (niedojrzali emocjonalnie w stosunku do wieku) niemający poczucia obowiązkowości i odpowiedzialności (nie wiedzą, co jest zadane i co należy powtórzyć oraz utrwalić: słówka, zwroty). Często są to dzieci zarówno młodsze, jak i starsze wychowywane w sposób zbyt opiekuńczy i we wszystkim wyręczane przez rodziców. We współpracy z rodzicami należy opracować metodę zapisywania przez ucznia obowiązków związanych z nauką w domu, a w szkole tylko pomóc w zrozumieniu materiału – także okresowo! Czasem pomaga opracowanie wspólne z uczniem takiego planu dnia, by uczeń mógł odpocząć po nauce w szkole, odrobić lekcje i mieć jeszcze czas na rozrywkę i kontakty z rówieśnikami.

Jak typować uczniów z brakami umiejętności lub z niedostatecznie opanowanymi treściami nauczania?
Jedyną metodą jest tu sprawdzanie opanowania materiału po każdym nowym dziale, po pewnej dawce materiału. Sprawdziany powinny być tak skonstruowane, by nie tylko kontrolować poziom wiedzy, lecz także sprawdzać rozumienie omawianych treści oraz sposobów wykorzystywania opanowanych umiejętności. Każdy uczeń powinien mieć możliwość poprawy sprawdzianów i zastąpienia oceny niedostatecznej oceną pozytywną – w taki sposób motywuje się młodzież do nauki i do pokonywania trudności. 

Trudności w nauce spowodowane niewłaściwym tempem i kłopotami z opanowaniem techniki pisania.
Wbrew pozorom trudności tego typu nie dotyczą tylko dzieci młodszych, ale wszystkich uczniów w szkole podstawowej i ponadpodstawowej! Trudności typu:

  • wolne tempo pisania,
  • brak płynności ruchów ręki podczas pisania,
  • uproszczone (zgeometryzowane) pismo,
  • nieczytelne pismo spowodowane zmianą kształtu liter,

powodują tak silne skupienie na samej czynności pisania,  że uczniowie nie zwracają uwagi na poprawność ortograficzną, gramatyczną, sensowność zapisywanych treści; nie mogą ich także zapamiętać. Od klasy IV szkoły podstawowej przez cały okres nauki tak męczy się im ręka podczas pisania, że:

  • nie prowadzą zeszytów (wolą w klasie słuchać i zapamiętywać, niż pisać),
  • z reguły nie zapisują informacji o zadanych pracach do domu i zapominają je zrobić,
  • ich prace pisemne typu: streszczenia, opisy czy wypracowania są bardzo krótkie (ból ręki podczas pisania).

Bardzo duże trudności tego typu to dysgrafia (podejrzenie dysgrafii wymaga badań psychologicznych i odpowiedniej opinii).
Rozwój sprawności rąk kończy się w wieku około 10–12 lat (u dziewcząt wcześniej, u chłopców około 1,5 roku później), dlatego u młodzieży na etapie szkoły ponadpodstawowej nadal dość częste są: zmiana kształtu liter i cyfr, ich upraszczanie i geometryzacja, nieczytelne pismo, wolne tempo pisania, zmęczenie ręki. Oprócz tego:

  • pojawia się niemożność automatyzacji pisania lub są widoczne bardzo duże trudności w tym zakresie,
  • nieczytelne pismo i braki w zeszytach praktycznie uniemożliwiają korzystanie z notatek robionych na lekcjach; wielu uczniów unika zapisywania czegokolwiek,
  • prace pisemne szczególnie z przedmiotów humanistycznych są krótkie i ubogie – w związku z tym uczniowie mają niskie oceny zwłaszcza z języka polskiego, ale też z języków obcych,
  • obliczenia w zeszytach do matematyki są mało czytelne, rysunki figur i brył – niestaranne, co utrudnia rozwiązywanie zadań; w innych zeszytach przedmiotowych także występują braki, trudno jest z nich korzystać,
  • pisemne sprawdziany są mało czytelne, skrótowe lub niedokończone (zbyt wolne tempo pracy), brak rozwinięcia treścioceny w związku z tym nie są dobre.

Jakie są główne przyczyny trudności grafomotorycznych i dysgrafii?
Zazwyczaj nie ma jednej przyczyny, wszystkie zaburzenia i opóźnienia rozwojowe są uwarunkowane wieloma czynnikami. Można się jednak pokusić o wymienienie najczęściej występujących przyczyn. Są to:

  • obniżone lub zbyt silne napięcie mięśniowe we wczesnych etapach rozwoju utrzymujące się przez wiele lat – odpowiedzialny za to układ nerwowy najprawdopodobniej został zaburzony:
  • w trakcie rozwoju w okresie prenatalnym przez czynniki patogenne w tym przez nadmiar męskich hormonów (dysgrafia częściej występuje u chłopców niż u dziewcząt),
  • w czasie akcji porodowej (niedotlenienie, drobne wylewy itp.),
  • uszkodzenie ośrodków korowych odpowiedzialnych za specyficzne czynności wykonywane rękami – omówione trudności w pisaniu są jednym z przejawów dyspraksji (zaburzenia ruchów rąk i czynności narzędziowych),
  • ogólne zaburzenia motoryki – niezdarność ruchowa (opóźnienie w rozwoju ruchowym, brak czworakowania w niemowlęctwie, zaburzenia równowagi statycznej i dynamicznej, zaburzenia koordynacji ruchów całego ciała),
  • opóźniony lub zaburzony proces lateralizacji (stronność czynnościowa); lateralizacja niejednorodna, słaba,
  • opóźniony proces kostnienia szczególnie nadgarstka (znacznie niższy wiek szkieletowy dziecka w porównaniu z wiekiem biologicznym).

Jak pomagać uczniom z trudnościami grafomotorycznymi i dysgrafią? Jak ich traktować w szkole?
Wskazania ogólne niezależne od wieku:

  • zwracać uwagę na właściwą postawę podczas pisania (obie ręce na blacie, ręka dominująca pisze/rysuje, ręka niedominująca przytrzymuje i przesuwa zeszyt lub kartkę,
  • zwracać uwagę na właściwy chwyt przyboru do pisania,
  • nie karać za brzydkie, nieczytelne pismo,
  • nie wymagać wielokrotnego przepisywania tekstu (im więcej dziecko/uczeń pisze, tym bardziej narasta zmęczenie i pismo się pogarsza; podczas przepisywania wzrasta napięcie emocjonalne, mięśniowe i jakość pisma staje się gorsza),
  • nie obniżać oceny ogólnej z powodu brzydkiego pisma; należy oceniać za treść merytoryczną,
  • dłuższe prace uczeń powinien pisać na komputerze.

Na czym polega pomoc psychologiczno-pedagogiczna w szkole?
Najbardziej skuteczna jest pomoc dzieciom w klasach 0 i klasach I–III. Zajęcia z dziećmi należy prowadzić w różnych zakresach i różnych formach: lekcje WF oraz ćwiczenia z terapeutą.
Pomoc w gimnazjach i liceach.
Jak wspomniano wyżej, rozwój sprawności rąk u dzieci kończy się w wieku około 10–12 lat. Uczniom z trudnościami grafomotorycznymi można pomóc przez doskonalenie pisma typu technicznego. Nie należy obniżać ocen za jakość pisma, natomiast konieczne jest wydłużanie czasu pisania sprawdzianów wewnętrznych i zewnętrznych (ze wszystkich przedmiotów), warto też stworzyć możliwość pisania dłuższych prac domowych na komputerze. Uczeń, który nie musi się skupiać na samej czynności pisania, ma możliwość wykazania się wiedzą merytoryczną! (cały artykuł)

Dysleksja u dorosłych

Dysleksję można wykryć także u ludzi dorosłych. Można zaobserwować na podstawie pewnych objawów jak np.: brak podzielnej uwagi, nadmierna wrażliwość, niechęć do czytania książek i dłuższych tekstów, problemy ze zrobieniem prawa jazdy, kłopoty z nauką języków obcych, problemy z zapamiętaniem przeczytanego tekstu, nieumiejętność wykorzystywania swojej wiedzy w sytuacjach stresowych, problemy z odróżnieniem strony lewej od prawej, brak orientacji w terenie, robienie błędów ortograficznych, mylenie dat i godzin, trudności w sformułowaniu pism urzędowych, problemy z posługiwaniem się instrukcją obsługi, itp. Wystąpienie kilku z tych objawów mogą, ale nie muszą świadczyć o dysleksji u dorosłego człowieka. W przypadku wątpliwości najlepiej wykonać test w poradni psychologiczno-pedagogicznej. Specjalista oceni czy jest to dysleksja czy nie.

Jeśli obserwujesz u swojego dziecka lub u siebie objawy dysleksji, poproś o diagnozę w poradni psychologiczno-pedagogicznej

 

lista poradni psychologiczno-pedagogicznych

 

Przeczytaj o: Opto-dyslekcja, Przetrwałe odruchy pierwotne, Dysortografia, Dysgrafia, Dyskalkulia

Jesteś terapeutą?  Zapoznaj się z naszymi pomocami!

Pomoce terapeutyczne dla optometrysty i terapeuty pedagogicznego i SI